Luật Xây dựng sửa đổi sẽ có hiệu lực từ 1/7/2026, hứa hẹn mở ra kỷ nguyên mới cho đầu tư xây dựng ở Việt Nam.

Những cải cách trọng yếu trong Luật Xây dựng 2026

Trong khuôn khổ hội thảo quốc gia về Luật Xây dựng 2025, các chuyên gia đồng thuận rằng phiên bản mới chia thành ba nhóm cải cách chính:

1. Đổi mới phương thức và nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư

Luật phân loại dự án theo hình thức đầu tư (công, PPP, kinh doanh) và đưa ra quy trình quản lý tương ứng, giảm thiểu vòng lặp phê duyệt. Đồng thời, mô hình quản lý dự án được tinh gọn chỉ còn hai hình thức chủ đạo, phù hợp với xu hướng tổng hợp các ban quản lý.

2. Cắt giảm, đơn giản hoá thủ tục hành chính

Điều kiện kinh doanh được lỏng lẻo hơn: thiết kế trong báo cáo khả thi không còn giới hạn “thiết kế cơ sở”, mà có thể bao gồm các loại thiết kế phụ thuộc quyết định đầu tư. Các đối tượng miễn giấy phép được mở rộng, và yêu cầu năng lực của tổ chức được bỏ, thay bằng đánh giá hồ sơ, kinh nghiệm của cá nhân.

3. Phân định rõ trách nhiệm và quản lý chi phí

Luật bổ sung hai nội dung then chốt trong hợp đồng: sự kiện bất khả kháng và hoàn thành cơ bản, đồng thời quy định chi phí đầu tư được tính dần qua các giai đoạn thiết kế, thay vì nguyên tắc “tính đúng tính đủ”. Các định mức, đơn giá cũng được điều chỉnh để phản ánh thực tế thị trường.

Thách thức khi triển khai luật mới

Soạn thảo hợp đồng và kiểm soát rủi ro pháp lý

Ông Lê Hồng Hạnh (VIAC) nhấn mạnh, dù quyền tự chủ được trao nhiều hơn, nếu doanh nghiệp chưa nắm bắt kịp các quy định mới, việc soạn thảo hợp đồng, quản lý chi phí sẽ trở thành nguồn gốc tranh chấp. Các vấn đề thường gặp: điều kiện thanh toán, quyết toán, tiến độ, và các thay đổi thiết kế.

Tranh chấp và vai trò của VIAC

Theo số liệu VIAC, tranh chấp trong lĩnh vực xây dựng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số vụ giải quyết, phản ánh độ phức tạp cao. PGS. TS. Tô Văn Hòa (Đại học Luật Hà Nội) lưu ý rằng các dự án quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng đòi hỏi quản trị rủi ro đa lớp, từ hợp đồng tới thực thi.

Giải pháp thực tiễn cho doanh nghiệp

• Thiết lập bộ chuẩn hợp đồng chi tiết, bao gồm các điều khoản về bất khả kháng, tiến độ, thanh toán và thay đổi thiết kế.
• Đào tạo nội bộ về các điểm mới của Luật Xây dựng, đặc biệt là quy trình phê duyệt thiết kế và quản lý chi phí theo giai đoạn.
• Sử dụng phần mềm quản trị dự án tích hợp kiểm soát rủi ro, giúp cập nhật quy định pháp lý ngay khi có thay đổi.
• Tăng cường đối thoại với cơ quan quản lý, tham gia các buổi hướng dẫn, nhận bản hướng dẫn chi tiết trước khi luật có hiệu lực.
• Làm việc chặt chẽ với luật sư chuyên ngành để rà soát hợp đồng và giảm thiểu tranh chấp.

Những bước thực tiễn trên không chỉ giảm thiểu rủi ro mà còn giúp doanh nghiệp tận dụng tối đa lợi thế của Luật Xây dựng sửa đổi, nâng cao hiệu quả đầu tư và giảm chi phí phát sinh.

Kết luận, nếu doanh nghiệp nắm bắt kịp thời và chuẩn bị đầy đủ, Luật Xây dựng 2026 sẽ là động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành xây dựng Việt Nam.

Bạn đã sẵn sàng điều chỉnh hợp đồng và quy trình quản lý dự án chưa? Hãy chia sẻ ý kiến và đăng ký nhận bản tóm tắt chi tiết về các thay đổi luật tại đây.